Reportage Waterberging

Het water stroomt straks weer net als vroeger over Achterhoekse landgoederen

Landschapsarchitect Leonieke Heldens (links) van Arcadis en omgevingsmanager Louisa Remesal van waterschap Rijn en IJssel staan in de nieuw gegraven slenk waarmee Landgoed 't Medler beter water vast kan houden. Beeld Koen Verheijden

Landschapsarchitect Leonieke Heldens (links) van Arcadis en omgevingsmanager Louisa Remesal van waterschap Rijn en IJssel staan in de nieuw gegraven slenk waarmee Landgoed ‘t Medler beter water vast kan houden. Beeld Koen Verheijden

 

De Achterhoek is een van de droogste plekken van het land. Rond Huis ‘t Medler in Vorden is een ingenieus plan bedacht om meer water vast te houden. Historische kaarten spelen daarbij een belangrijke rol. En boeren doen volop mee.

Onno Havermans 

De lange beukenlaan die naar de zijgevel van Huis ‘t Medler voert, is op meerdere manieren bijzonder. Hij loopt niet helemaal recht, terwijl dit toch ooit de oprijlaan was, voordat de voorgevel een kwartslag werd gedraaid. Belangrijker is het kronendek van de bomen. Dat lijkt op deze mooie herfstdag nog vol en gaaf, maar wie omhoog kijkt ziet door de goudgele bladeren de blauwe lucht. Bij gezonde beuken is dat onmogelijk.

Met een gesloten bladerdek beschermen beuken elkaar doorgaans tegen zonlicht op de stammen, want daar kunnen ze niet tegen. De bomen zijn ruim honderd jaar geleden aangeplant, als zoom langs het rabattenbos, waar bomen staan op ophogingen (rabatten) van zand uit de greppels die zijn aangelegd om water van het Gelderse landgoed af te voeren.

Maar de greppels staan droog, en de bomen ook. Zwammen op de stammen maken duidelijk dat diverse beuken inmiddels aan het sterven zijn. Aan het begin van de laan wijst een bordje op het gevaar van vallende takken.

De spar gaat ten onder

Ook de eiken op het landgoed bij Vorden hebben het zwaar, vertelt Leonieke Heldens, landschapsarchitect bij Arcadis. En sparren gaan ten onder aan de letterzetter, een kever die gangetjes graaft onder de schors van verzwakte bomen en zo de sapstromen verstoort. De natuur heeft het moeilijk op de hoge zandgronden van de Achterhoek.

Toch laat Heldens ook bomen kappen volgens het natuurherstelplan Baakse Beek, waarvan de uitvoering afgelopen zomer is begonnen. Een rij populieren langs de beek ligt al om, en verderop wacht een paar rijen klompenhout hetzelfde lot. Want de beek wordt verondiept en voor die werkzaamheden moeten de populieren weg.

 Door de weides van het landgoed 't Medler is een ondiepe slenk gegraven, die water langer vasthoudt. Beeld Koen Verheijden
   
Door de weides van het landgoed ‘t Medler is een ondiepe slenk gegraven, die water langer vasthoudt. Beeld Koen Verheijden
   

Dwars over ‘t Medler, een landgoed van 300 hectare waarvan 200 hectare boerenland, krijgt de natuur juist weer de ruimte, met 10 hectare nieuw bos en 20 hectare kruidenrijk grasland en vochtig hooiland. Waterberging is het doel. In plaats van de strakke uitgegraven beek, die het water buiten het landgoed om zo snel mogelijk afvoert, is door de weides van het landgoed een ondiepe slenk gegraven, wijst Heldens.

Met graafmachines is de voedselrijke toplaag tot op de zandbodem verwijderd. De nieuwe beek kronkelt langs dekzandkoppen – natuurlijke verhogingen in het landschap – met beeldbepalende wilgen en eiken, precies zoals hij vroeger ook deed. Het herstelplan is getekend aan de hand van historische kaarten, waarop staat hoe het water ooit stroomde.

Grondwater een halve meter gezakt

“De Achterhoek bestaat oorspronkelijk uit doorstroommoerassen”, vertelt omgevingsmanager Louisa Remesal van Waterschap Rijn en IJssel. “Door de aanleg van rechtlijnige beken om de ontwatering te stimuleren ten behoeve van de landbouw, is de grondwaterstand hier met een halve meter gezakt”, vertelt ze.

“Voor de boeren was dat een zeggen, zij zeggen: de beek heeft ons uit de armoede gehaald. Maar inmiddels is verdroging een grotere bedreiging, voor de natuur en ook voor de landbouw. Het grondwater zakt te diep weg. Wij willen het peil 20 tot 30 centimeter verhogen door het herstel van historische watersystemen die het regenwater langer vasthouden.”

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Aandacht van buiten de Achterhoek

Het project op ‘t Medler is een zogeheten pilot van het waterschap, de provincie Gelderland en Arcadis. Uiteindelijk willen ze de watertransitie uitvoeren in de hele landgoederenzone Baakse Beek, acht landgoederen die zijn aangelegd in de late middeleeuwen.

De route langs Wildenborch, Medler, Wiersse, Wientjesvoort, de Meene, Onstein, Zelle en Hackfort rond kastelendorp Vorden heeft een reputatie opgebouwd bij wandelaars en fietsers. Voor 17 miljoen euro kan het watersysteem op alle landgoederen worden hersteld. Er komt 56 hectare nieuwe natuur bij, waarvan al 30 hectare op ‘t Medler.

Ook buiten de Achterhoek trekt dit de aandacht. De extreme droogte van afgelopen zomer maakte duidelijk dat drastische maatregelen nodig zijn om de gevolgen van de klimaatverandering op te vangen. Zo moet de provincie Noord-Brabant jaarlijks 250 miljoen kuub (250 miljard liter) water vasthouden om de waterbalans in de bodem te herstellen, opperde een onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister van infrastructuur en milieu Melanie Maas Geesteranus half september. Hoe dat zou kunnen, laat de pilot op ‘t Medler zien, want net als de Achterhoek liggen ook grote delen van Brabant op hoge zandgronden.

Struweelhagen vastleggen in bestemmingsplan

“We zouden vaker bestemmingsplannen mogen wijzigen om terug te keren naar het coulissenlandschap, met struweel dat water vasthoudt”, zegt Heldens. “Landschapselementen als een struweelhaag van de rand van een hoge es naar een laag gelegen slenk hóeven niet te worden vastgelegd in bestemmingsplan. Maar als we dat wél doen, zijn ze beter beschermd en kunnen ze niet zomaar worden verwijderd.”

“De wateropgave staat aan de basis van veel dat in het buitengebied moet gebeuren”, vult Remesal aan. “Klimaat is het grote probleem, met pieken en droogtes. Maar er zijn bijvoorbeeld ook verbeteringen in de rioolzuivering nodig om de doelen van de kaderrichtlijn water te halen.”

Op ‘t Medler is na de zomer begonnen met het afgraven van de bodemlaag voor de nieuwe slenk en het goeddeels dempen van de huidige Baakse Beek. “We verwachten dat de beek niet meer nodig zal zijn, maar de boeren zijn bang dat hun akkers dan overstromen”, zegt Remesal. “Daarom verondiepen we de beek en wordt die nog niet volledig gedempt.”

Bestrijding invasieve watercrassula

Als de nieuwe slenk is begroeid kan het water er gaan stromen. Er is besloten daarop te wachten, om te voorkomen dat de watercrassula er gaat overheersen, legt Heldens uit. Deze invasieve soort, die het wateroppervlak volledig overwoekert, is al prominent aanwezig in de Baakse Beek.

Bestrijding is het meest succesvol als er voldoende inheemse soorten groeien, zo blijkt uit recent onderzoek. “We willen dus eerst zorgen voor genoeg gras en kruiden en een bosplantsoen. We hebben maaisel van aangrenzend landgoed de Wiersse gebruikt, en zaden van Staatsbosbeheer, want het water stroomt ook door het bos. Na drie zomers kunnen we de beek afsluiten.”

De bedoeling is dat het water bij veel of zware regen over het gras- en hooiland stroomt en langzaam in de bodem trekt en daar de grondwaterstand verhoogt. “De oude stroomdalen liggen er nog”, zegt Heldens. “Het hele watersysteem kan worden hersteld, van vullen in najaar en winter tot droogvallen in de zomer. De bodem blijft dan voller. En elke stroom heeft zijn eigen kwaliteit en zijn eigen biodiversiteit. Dit is een regenerating landscape.”

Huis 't Medler, buitenplaats en landgoed bij de gelijknamige buurtschap Medler in Vorden. Beeld Koen Verheijden
 
Huis ‘t Medler, buitenplaats en landgoed bij de gelijknamige buurtschap Medler in Vorden. Beeld Koen Verheijden
    

Verharde voordes, doorwaadbare oversteekplekken, zorgen dat boeren straks ook in natte periodes hun landerijen kunnen bereiken. Wel wordt de landbouw hier extensief, voor zover ze dat al niet is. “Dat betekent niet meer in februari met machines de lagere gronden op om ze te bemesten”, legt Heldens uit. “De boeren zullen natuurinclusief gaan werken, en een deel van hun inkomsten uit landschapsdiensten halen.”

Fundering kastelen heeft water nodig

Met de boeren is goed samen te werken, zegt Remesal. “En iedereen doet vrijwillig mee, dat is het mooie van dit project. De eigenaren van het landgoed, pachtende boeren, de provincie en het waterschap, we zien allemaal dat het nodig is. En hoe meer landgoederen aanhaken, hoe beter.”

Heldens ziet dat nu al gebeuren. ‘t Medler is een van de acht landgoederen rond kastelendorp Vorden. Bij de ‘buren’ op landgoed De Wildenborch is al een project uitgevoerd, andere verkeren in de analyse- of schetsfase of hebben op z’n minst interesse getoond. “Landgoedeigenaren hebben belang bij vernatting. De fundering van de kastelen en landhuizen gaat er aan als er geen water in de grachten staat.”

Rond Huis ‘t Medler zorgt momenteel een brommende pomp dat de gracht gevuld blijft met grondwater. “Dat is natuurlijk niet goed”, zegt Remesal. Door de aanleg van een zogeheten opgeleide beek stroomt straks het water weer als vanouds van hoger gelegen gronden naar de gracht. Heldens ontwierp daarvoor muurtjes met een eikenhouten goot als aquaduct. “Dat is een middeleeuwse oplossing in een nieuw jasje, op dit van oorsprong middeleeuws landgoed. Voor mij als landschapsarchitect is dit prachtig.”

Het water stroomt straks weer net als vroeger over Achterhoekse landgoederen (trouw.nl)

📣 AED – buurtschap Medler

AED.01

Gerrit Otten (l) en Reinold Haaring bevestigden zaterdag de nieuwe AED aan de muur bij 't Wapen van 't Medler. Foto: Jan Hendriksen.

MEDLER – In een mum van tijd kreeg het initiatief gestalte. Het werd namelijk financieel breed door de buurtschap ondersteund. Zaterdag werd de nieuwe AED dan ook al geplaatst.

Door Jan Hendriksen [contact Brockhorst Noord]

De Medlernaren Gerrit Otten en Peter ten Have startte begin december in buurtschap Medler, in samenwerking met de Hartstichting, een actie om geld in te zamelen voor een AED in hun buurtschap. In een mum van tijd werd de benodigde ruim 1600 euro bij elkaar verzameld. Samen met Gerrit Otten werd de AED zaterdag door Reinold Haaring aan de buitenzijde bij de toegangsdeur van café/restaurant 't Wapen van 't Medler aan de Ruurloseweg bevestigd. De materiaalkosten voor de bevestiging werden gratis beschikbaar gesteld door Installatiebedrijf Wim Bosman uit Vorden. Buurtschap Medler was nog een van de weinige buurtschappen in Vorden en in de gemeente Bronckhorst die nog niet over een AED beschikte. "De omliggende buurtschappen zoals Linde en Kranenburg kenden al vele jaren een AED. Maar Medler was nog een witte vlek", aldus initiatiefnemer Gerrit Otten. Naar de mening van Gerrit Otten is een AED (Automatische Externe Defibrillator) in de buurt van levensbelang: "Want snel handelen bij een hartstilstand kan levens redden." Een AED is een apparaat dat met een schok het hart weer aan het pompen kan brengen bij een hartstilstand.

Donatie

Via het crowdfunding platform BuurtAED.nl werd in december onder het motto 'Samen brengen we geld bij elkaar' door Otten en Ten Have een inzamelingsactie gestart. BuurtAED.nl is een initiatief van de Hartstichting en Philips om Nederland (hart)veiliger te maken. "Met een speciale bijdrage van Philips kregen we voor de aanschaf een korting van ruim duizend euro. We moeten zelf ruim zestienhonderd euro inzamelen om een AED te kunnen aanschaffen. Diverse particulieren en bedrijven maar ook verenigingen en stichtingen die buurtschap Medler rijk is hebben een bedrag gedoneerd. En daar waren we ontzettend blij mee", aldus Gerrit Otten.

Burgerhulpverleners

De AED op 't Medler wordt volgende week aangemeld bij het oproepsysteem voor burgerhulpverleners en is dan dag en nacht bereikbaar. Gerrit Otten: "Zodra iemand in onze buurt 112 belt bij een hartstilstand worden burgerhulpverleners opgeroepen die de AED op kunnen halen. Dat geldt ook voor mensen die toevallig op het Medler vertoeven en die zich aangemeld hebben om in heel Nederland beschikbaar te zijn." Edith Garritsen uit Vorden verzorgt momenteel namens Stichting Reanimatie en AED Training Gelre een AED-cursus aan ruim twintig Medlernaren die zich hadden aangemeld om als burgerhulpverlener straks in actie te komen als de noodzaak daar is.

📣 Buurtpreventie & lokaal nieuws

Veilige buurt: buurtpreventie en lokaal nieuws

Ontvang belangrijke “Alerts” van je buren, Politie, Burgernet, AmberAlert en meer …. verdacht persoon gezien ?

Help een heterdaadje te pakken en deel een signalement of een vluchtrichting zodat de Politie de dader snel weet te vangen.

Woninginbraak in de buurt, je hoort het allemaal via de Veiligebuurt app:

Medler – buurtschap nabij Vorden

Blijf op de hoogte en wees samen alert, want buurtpreventie voorkomt 30% van de inbraken. Via deze app communiceer je makkelijk met je buurt, ook als je elkaar nog niet kent en zonder je 06-nummer zichtbaar te maken voor iedereen.

Voor informatie, stuur een mailtje: veiligebuurt-app@Medler.nl

Kijk op https://veiligebuurt.nl of download de gratis app vandaag nog:

Buurtpreventie en lokaal nieuws
Buurtpreventie en lokaal nieuws
Buurtpreventie en lokaal nieuws

📣 Historie Medlertol

De Medlertol staat voor het eerst in de kaarten van het kadaster als Tolhuisje vermeld anno 1832. Op kadastrale kaarten die ouder zijn staat het niet ingetekend.

Eigenaren in 1832 zijn dan “de Commissarissen van de Straatweg van Zutphen naar Winterswijk“.

Wie het Tolhuisje wenste te passeren, zal ongetwijfeld met de naast genoemde tarieven te maken hebben gekregen.

Info / bron: fam. Koers.


Foto wellicht ten ere van het realiseren van een 2-tal slaapkamers;

  • 1914: originele bouwaanvraag 2-tal slaapkamers [ download ]
  • 1924: … eener winkeltje aan het voormalige Tolhuis [ download ]
  • 1937: vernieuwen voorgeven / zijgevels [ download ]

Advertentie weekblad Contact 21 dec. 1935: Bakkerij ‘De Medlertol’.

Zaterdag avond vertier bij ‘De Medlertol’, oprichting Oranjefeest Medlertol 1926.


Het Tolhuis voor de asfaltering van de Ruurloseweg.


De bakkerij annex kruidenierswinkel op ‘t Medler in de zestiger jaren.


Café / restaurant: ‘t Wapen van ‘t Medler / fam. Eijkelkamp [1920].


Smederij Medler

 

 

 

 

Medlertol te Vorden – anno 2020

📣 Buurtschap Medler

Medler is een buurtschap in de Nederlandse gemeente Bronckhorst / provincie Gelderland.

Gelegen tussen Vorden (Kranenburg) en Ruurlo.

Huize 't Medler is één van de acht kastelen van Vorden.

Het buurtschap is vernoemd naar Huize 't Medler.

Medlertol

De Medlertol is reeds in de 19e eeuw (anno 1832) kadastraal beschreven als Tolhuis.

 

Hartelijk welkom !

Buurtschap Medler

Locale bedrijvigheid Medler

📣 Oranjevereniging Medlertol

Historie

“Er was nooit wat te doen op ‘t Medler”

Dat vonden enkele buurtbewoners in 1926. Onder het genot van een sigaartje en borreltje in het cafe het Wapen van ‘t Medler bedachten ze in dat jaar dat ‘t Medler ook maar eens een eigen feest moest krijgen, zoals de omliggende buurschappen toen ook al hadden.

De feestcommissie van de Medlerschool werd er ook bij betrokken. En zo kon het gebeuren dat al in datzelfde jaar voor het eerst een Oranjefeest Medlertol werd gehouden.

De toenmalige directeur van de boterfabriek aan de ‘Wiersserdiek’ werd tot voorzitter van een feestcommissie benoemd. Daarmee was een traditie geboren: zolang de boterfabriek De Wiersse bestond, was de directeur voorzitter van de feestcommissie.

De commissie kreeg nogal eens een nieuwe voorzitter, de leden zaten er vaak tientallen jaren in. Namen van bestuursleden van het eerste uur waren Gert Wesselink (directeur van de cooperatie Ons belang), Jan Gotink, Anton Eijkelkamp, Bart Geltink, Gert-Jan Kok, Gert Kamperman en Johan Eijkelkamp.

MEDLERTOL: Het Weiland naast bakker Koers -tegenover cafe Eijkelkamp, aan de overkant van de Ruurloseweg- was de eerste tientallen jaren feestterrein. Daar stond een draaimolen onder de kastanjeboom met een paard dat voor de aandrijving zorgde, een kop van jut en een schiettent in de wei. De Ruurloseweg was nog heel rustig, zonder voorbijrazend verkeer. Daardoor was het ook mogelijk het ringrijden op die weg te houden.

Het volksfeest op ‘t Medler werd meteen een jaarlijks terugkerend Oranjefeest. En dat feest werd druk bezocht, door alle bewoners uit de omgeving. Men moet bedenken dat in de eerste decennia van de vorige eeuw de bevolkingsdichtheid veel hoger was dan nu: op iedere boerderij woonden grote gezinnen, met vaak ook nog meiden en knechten. En omdat er nou eenmaal in die tijd niet zo veel te doen was -het argument van de oprichters van het feest- trok iedereen het mooie pak of de zondagse jurk aan als er een feest was, en ging er naar toe. Er waren immers niet zoveel verzetjes en men kon lang uitzien naar zo’n feest in de buurt.

Uit: Voor de 75e keer Oranjefeest Medlertol 1926-2000

Website: Stichting Oranjefeest Medlertol